Το μεγαλύτερο ερώτημα στη φιλοσοφία

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

Το μεγαλύτερο, το
αναπάντητο,
ερώτημα στη φιλο-
σοφία είναι,
γιατί υπάρχει κάτι

αντί τίποτα. Μόνο
η πίστη δίδει
την απάντηση σ' αυτό.
Που είναι η δη-
μιουργία απ' το μηδέν.

Αν ο Θεός δεν είναι
ο Δημιουργός,
τότε ο κόσμος έγινε
από μόνος του,
Είναι δηλαδή ο Θεός.

Αλλά ο κόσμος είναι
φθαρτός κι οι δυνά-
μεις του περιορισμένες.
Η Επιστήμη λέει
ο κόσμος θα καταστραφεί.

Στο χωριό μου, όταν έ-

κανες λάθος, ο
κόσμος έλεγε, "πού τον
έβαλε η αμαρ-
τία;". Εννοούσε ότι

κανείς δεν κάνει λάθος
με τη θέλησή του.
Αυτό που έλεγε κι ο Σω-
κράτης "ουδείς ε-
κών κακός" (κανείς δεν εί-

ναι θεληματικά κακός).
Αυτό σημαίνει
επίσης ότι τίποτε
δεν γίνεται α-
πό μόνο του και σε όλα

υπάρχει κάποιο κίνη-
τρο. Άρα ούτε
ο κόσμος έγινε από
μόνος του. Κάποιος
έκανε την κίνηση. Το

κινούν ακίνητον, λέει
ο Αριστοτέλης.
Αλλιώς πρέπει να δεχθούμε
ότι το κινού-
μενο πριν υπάρξει δη-

μιούργησε το κινούν.
ότι το από-
τέλεσμα δημιούργησε
την αιτία ,όχι
η αιτία το αποτέ-

λεσμα! Αν δεν δεχθούμε
τη δημιουργία
του κόσμου από το μηδέν
δηλαδή απ΄ το
Θεό, θα τρελαθούμε.

Στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

"Στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη,

περπατώντας η δόξα μονάχη

μελετά τα λαμπρά παλικάρια 

Και στεφάνι στην κόμη φορεί

γινωμένο από λίγα χορτάρια

πού ΄χαν μείνει στην έρημη γη."

Διονύσιος  Σολωμός 

Σχόλιο:

Ποιά είναι τα λαμπρά παλικάρια; Όταν πρόκειται για τα Ψαρά, δεν είναι άλλα από τους αρχηγούς του αγώνος για την Ελευθερία. Και ποιά είναι τα λίγα χορτάρια στην έρημη γη; Οπωσδήποτε είναι τα παλικάρια που πλαισίωσαν τους αρχηγούς. Οι αρχηγοί δεν αγωνίστηκαν μόνοι τους. Η έρημη γη, δηλαδή ο ελληνικός λαός έβγαλε τα παλικάρια του, που αγωνίστηκαν για την ελευθερία. Πάντοτε οι λίγοι μπαίνουν μπροστά και αγωνίζονται για την ελευθερία. Ποιοί είναι οι λίγοι; Είναι αυτοί που συνειδητοποιούν ότι η ελευθερία είναι ο αγώνας για την ελευθερία. Δεν περίμεναν να αγωνιστούν οι άλλοι για την ελευθερία τους. Το ίδιο συμβαίνει με τον κόσμο. Να μην πιστεύουμε σ' αυτούς που λένε ότι θα αλλάξουν τον κόσμο, ενώ αυτοί παραμένουν οι ίδιοι. Αν οι πολίτες, λέει ο Σωκράτης, δεν αυτοπεριορίζονται, δεν λειτουργεί η δημοκρατία.

Η προσωπική ζωή είναι κοινωνική

Μικρά δοκίμια του Μόσχου Λαγκουβάρδου

Η προσωπική ζωή είναι κοινωνική

Είμαστε εκ φύσεως κοινωνικά όντα (Αριστοτέλης), που σημαίνει ότι και αυτή η προσωπική μας ζωή προϋποθέτει την ύπαρξη των άλλων. Π.χ. όταν δεχόμαστε ένα δώρο η χαρά μας δεν είναι μόνο για το δώρο, αλλά και για το πρόσωπο που το προσφέρει. Δεν μπορούμε να αποκλείσουμε από τη χαρά το πρόσωπο του δωρητή. Αν το κάνουμε η χαρά μας δεν θα είναι ολοκληρωμένη. Άρα και στην πιο προσωπική στιγμή της χαράς του δώρου, έχει σημασία η παρουσία του άλλου.
Δεν μπορούμε και δεν θέλουμε, να αποκλείσουμε εντελώς την παρουσία των άλλων στη ζωή μας. Όταν το κάνουμε αυτό τιμωρούμε τον εαυτό μας. Όπως τιμωρούν τον εαυτό τους τα παιδιά, όταν θυμώνουν με τους γονείς τους και κλείνονται στο δωμάτιό τους. Η διακοπή της επικοινωνίας τους με τους γονείς τους γίνεται αισθητή ως τιμωρία του εαυτού τους.
Η εποχή μας στρέφει την προσοχή του κόσμου στα αντικείμενα σαν να μπορούν από μόνα τους να υποκαταστήσουν την παρουσία των άλλων. Έτσι μετατρέπει τα πάντα σε εμπορεύματα, που η απόκτησή τους είναι το παν στη ζωή. Κι όμως τα εμπορεύματα έχουν το χώρο τους και σ’ αυτόν πρέπει να τα περιορίζουμε, ώστε να μην γίνονται εμπόδια στην επικοινωνία μας , αλλά εργαλεία για την επικοινωνία μας με τους άλλους ανθρώπους.
Ας υποθέσουμε ότι ένα πράγμα ή μια ουσία προσφέρει την ίδια χαρά που δεχόμαστε από κάποιο αγαπημένο μας πρόσωπο. Είναι αυτό αρκετό ακόμα και στην πιο προσωπική ζωή μας, να υποκαταστήσει την παρουσία του αγαπημένου προσώπου;
Ρώτησαν κάποτε μια γυναίκα έμπειρη στα ερωτικά θέματα, ποιος είναι ο καλύτερος σύντροφος στην ερωτική ζωή και απάντησε, ο ασυλλόγιστος. Είναι φανερό ότι εννοούσε πως ο πιο καλός σύντροφος στον έρωτα, είναι αυτός που δεν συλλογίζεται τα πράγματα, αλλά τον άνθρωπο και στην προκειμένη περίπτωση, την σύντροφό του.
Ένας γνωστός μου μανάβης, Εβραίος το θρήσκευμα ένιωθε την παρουσία των Αγγέλων και μιλούσε συνεχώς γι΄ αυτούς. Μια φορά μου είπε, όπου και αν πηγαίνεις να στέλνεις πριν από σένα τον Άγγελο του Κυρίου. Ποιόν Άγγελο του Κυρίου; τον ρώτησα. Το Λόγο τον καλό, είπε.
Είναι το ίδιο π.χ. να σου χαρίσει κάποιος Άγγελος μια τυρόπιτα με το να σου χαρίσει ένας δαίμονας την ίδια τυρόπιτα; Οπωσδήποτε όχι. Η τυρόπιτα του δαίμονα θα σου σταθεί στο λαιμό. Μην τυχόν κάνετε τη δοκιμή, για να το επαληθεύσετε.

Η ΑΙΣΘΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

Η αίσθηση της παρουσίας ενός ανθρώπου είναι άμεση επαφή με αυτόν τον άνθρωπο , που αισθανόμαστε την παρουσία του. Είναι η επαφή που το Ευαγγέλιο την ονομάζει «επαφή πρόσωπο με πρόσωπο» και όχι με τη μεσολάβηση τρίτου προσώπου. Αίσθηση της παρουσίας είναι όπως όταν βλέπουμε ένα πράγμα αυτό το ίδιο και όχι την εικόνα του σε κάποιον καθρέφτη.

Την εποχή που ζούσε ο Απόστολος Παύλος, φαίνεται ότι κάποιοι διέστρεφαν τα λόγια του, ότι είναι θεωρίες (συλλογισμοί), «λόγια του αέρος», όπως θα λέγαμε σήμερα, που δεν έχουν πρακτικά αποτελέσματα ούτε μπορούν να εφαρμοστούν στη ζωή, γιατί δεν είναι η ίδια η ζωή, αλλά μια εικόνα για τη ζωή. Ό άνθρωπος, που δεν έχει την αίσθηση της παρουσίας, σχηματίζει μια εικόνα για τον κόσμο και με την εικόνα αυτήν πορεύεται. Έτσι κατηγορούσαν ότι είναι και η διδασκαλία του Αποστόλου Παύλου. Όταν είναι διδασκαλία του γραφείου, θεωρίες και συλλογισμοί, όχι ιστορικά γεγονότα.

Το ίδιο φαίνεται ότι διέδιδαν παντού και για τους Ευαγγελιστές αυτοί που δεν τους άρεσε η διδασκαλία του Ιησού για τους φτωχούς και τους αδύνατους, γι’ αυτό και στην πρώτη επιστολή του σε πολλές εκκλησίες, ο Ευαγγελιστής Ιωάννης γράφει, ότι δεν γνώρισαν μόνον την διδασκαλία του Ιησού, αλλά και τον ίδιο, «Σας γράφουμε για τον ζωοποιό Λόγο, που υπήρχε εξαρχής. Εμείς τον έχουμε ακούσει και έχουμε δει με τα ίδια μας τα μάτια. Μάλιστα τον είδαμε από κοντά και τα χέρια μας τον ψηλάφησαν και καταθέτουμε τη μαρτυρία μας.

Στην επιστολή του προς τους Κολοσσαείς, ο Απόστολος Παύλος γράφει ότι η διδασκαλία του δεν είναι συλλογισμοί, ανεφάρμοστοι στη ζωή και ότι πρέπει να γνωρίσουν το μυστήριο του Ιησού Χριστού, γιατί σ’ αυτό βρίσκονται κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης.

Και φέρνει σαν παράδειγμα τον εαυτό του, που ενώ είναι σωματικά μακριά τους, με το πνεύμα του βρίσκεται μαζί τους. Αυτό σημαίνει ότι δεν έχουν από αυτόν μόνο τους συλλογισμούς του, αλλά μπορούν να έχουν την αίσθηση της παρουσίας του, ως άνθρωπος με σώμα και με πνεύμα.

Φαίνεται ότι οι κυριότερες αντιρρήσεις και εκείνη την εποχή, όπως και τη σημερινή , είναι για το πρόσωπο του Ιησού, αν είναι ο Θεάνθρωπος και δεν είναι απλώς μια διδασκαλία, όπως οι άλλες.

Πράγματι για καμιά από τις διάφορες διδασκαλίες δεν έχουμε την αίσθηση της παρουσίας ενός ανθρώπου όπως για τον Ιησού ούτε π.χ. για την βουδιστική διδασκαλία έχουμε την αίσθηση της παρουσίας του Βούδα ούτε για την ταοϊστική διδασκαλία έχουμε την αίσθηση ενός προσώπου.

Φιλία και λατρεία

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

Μερικές γυναίκες, ιδίως αν είναι νέες και ωραίες, δεν θέλουν φίλους. Θέλουν λάτρεις. Αλλά αν είναι να λατρεύει κανείς κάποιον, αυτός είναι ο Θεός. Μόνο στο Θεό ταιριάζει η λατρεία.

Αν θέλεις να δεις στον κινηματογράφο μια ταινία με το θέμα αυτό, να δεις την ταινία του Μπενίνι "Η Τίγρης και το χιόνι". Εκεί θα δεις τί κομφουζιο γίνεται όταν ο ήρωάς της, που τον υποδύεται ο ίδιος ο Μπενίνι, αγαπάει μια γυναίκα με την αγάπη που ταιριάζει μόνο στο Θεό.

Ο ήρωας χάνει την αίσθηση της πραγματικότητας και ο ρυθμός του κόσμου, ανατρέπεται εντός του, χάνει με άλλα λόγια, τα λογικά του. Κάτι ανάλογο εκφράζει ο ποιητής Γεώργιος Βιζυηνός στους στίχους αυτούς:

Από τότε που πενθώ
το ξανθό και γαλανό
και ουράνιο φως μου,
μετεβλήθη εντός μου
κι ο ρυθμός του κόσμου.

Περί ελευθερίας

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

Ελευθερία είναι αγώνας για την ελευθερία. Αυτό είναι και το βαθύτερο νόημα του Εθνικού μας Ύμνου : 

Σε γνωρίζω από την κόψη

του σπαθιού την τρομερή,

σε γνωρίζω από την όψη

που με βια μετράει τη γη.

Απ’ τα κόκκαλα βγαλμένη

των Ελλήνων τα ιερά

και σαν πρώτ’ ανδρειομένη,

χαίρε ως χαίρε ελευθεριά.

Ελευθερία είναι διαρκής, ακατάπαυτος αγώνας για την ελευθερία. Δεν υπάρχει ελευθερία χωρίς τα εμπόδια για την ελευθερία. Αν εμβαθύνουμε στο νόημα του Ύμνου και τον συσχετίσουμε με την σημερινή κατάσταση στην πατρίδα μας και σε όλο τον κόσμο, θα αντιληφθούμε αυτό που οδήγησε στην σημερινή παθητική κατάσταση ανελευθερίας. Κι αυτό δεν είναι άλλο από την υλική ευμάρεια χάρις στις τεχνικές ευκολίες της σημερινής εποχής. Με τις τεχνικές ευκολίες ο αγώνας για την φυσική επιβίωση, δεν έχει την ίδια αξία που είχε πριν από αυτές, με φυσικό αποτέλεσμα να καμφθεί  το αγωνιστικό πνεύμα που ήταν αναγκαίο για τον αγώνα του ανθρώπου με τα φυσικά εμπόδια.

Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά, ίσως πιο ουσιώδης με την εξωτερική πλευρά του αγώνα για την ελευθερία από τα εξωτερικά εμπόδια. Είναι ο αγώνας με τα εσωτερικά εμπόδια για την εσωτερική ελευθερία, όπως είναι τα διάφορα πάθη του ανθρώπου. Αυτό όμως δεν έγινε ακόμα αντιληπτό απ΄ τους πολλούς και δεν μπορεί να τους δημιουργήσει το αγωνιστικό πνεύμα για την ελευθερία, που είναι απαραίτητο, για να βγούμε από την σημερινή παθητική κατάσταση της ανελευθερίας.

Το παρακάτω ανέκδοτο από την παράδοση της Ανατολής δείχνει ότι ο αγώνας δείχνει την μία όψη του αγώνα για την ελευθερία, την εξωτερική. Ο άνθρωπος που ζητάει την ελευθερία δεν αντιλαμβάνεται τα εσωτερικά εμπόδια της ελευθερίας.. Κι αφού δεν τα αντιλαμβάνεται ο ίδιος ούτε κανείς άλλος μπορεί να του χαρίσει την επίγνωση, που πρέπει να έχει ο ίδιος. Έτσι γι΄ αυτόν .η ελευθερία είναι ελευθερία από τα εξωτερικά εμπόδια , όπως συμβαίνει με τους πολλούς όχι μόνο στην Ανατολή, αλλά σε όλον τον κόσμο.  Η βαθύτερη έννοια της ελευθερίας ως ελευθερίας από τα εσωτερικά εμπόδια δεν είναι αίτημα των πολλών. Στην Ορθόδοξη Παράδοση, πιστεύομε , ότι προϋπόθεση της εσωτερικής ελευθερίας είναι η επίγνωση της αμαρτωλότητάς μας. Ο κόσμος όμως δεν δίνει σημασία στην ελευθερία από τα εσωτερικά εμπόδια, τα οποία αγνοεί, αλλά προσέχει μόνο στην ελευθερία από τα εξωτερικά εμπόδια.

Παραθέτουμε ένα ανέκδοτο από την βουδιστική παράδοση της Ανατολής που μιλάει για κάποιον που πηγαίνει σε έναν σοφό ερημίτη και του ζητεί να τον ελευθερώσει.

-Θα σε ελευθερώσω, του λέει ο ερημίτης, αν μου πεις, ποιος σε σκλαβώνει. Ο άνθρωπος δυσκολευόταν να βρει ποιος τον σκλαβώνει και ο ερημίτης του είπε να σκεφτεί λίγες μέρες και να ξαναπάει.

Ο άνθρωπος έφυγε και γύρισε, όπως του είπε ο ερημίτης, μετά από μία εβδομάδα.

-Ποιος σε σκλαβώνει;, τον ρωτάει ο ερημίτης

-Κανένας δε με σκλαβώνει, είπε.

-Αφού δεν σε σκλαβώνει κανένας, ,πάει να πει ότι σε ελευθέρωσα. Πήγαινε.

ΚΙ ο άνθρωπος έφυγε με το ίδιο βάρος που ένιωθε μέσα του να τον βασανίζει, όπως και πριν.

Ο ΙΗΣΟΥΣ ΣΥΜΒΑΔΙΖΕΙ ΣΤΗΝ ΑΠΟΘΑΡΡΥΝΣΗ *

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

Ο Ιησούς συμβαδίζει στην αποθάρρυνση*. Αυτό σημαίνει ότι όταν πλησιάζουμε τον Ιησού, η ειρήνη του γίνεται και δική μας ειρήνη. Ο Ιησούς λέει ο Ησαϊας τις νόσους μας εβάστασε. Με ψυχολογικούς όρους αυτό θα το λέγαμε ότι ο Ιησούς σηκώνει το βάρος του ανεξέλεγκτου ασυνειδήτου μας. Μας δίνει έτσι ένα παράδειγμα, γίνεται το πρότυπο, με το οποίο θα πλησιάζουμε ο ένας τον άλλον. Όταν δύο άνθρωποι πλησιάζουν ο ένας τον άλλον, γίνονται φίλοι, εραστές ή επικοινωνούν απλώς, ,τότε ο ένας μετέχει στο ασυνείδητο του άλλου και δύο πράγματα συμβαίνουν. Ή συμβαδίζει ο ένας με τον άλλον όπως ο Ιησούς συμβαδίζει με την αποθάρρυνσή μας και μας μεταδίδει την ειρήνη του ή δεν συμβαδίζουν ο ένας με τον άλλον και κατά το κοινώς λεγόμενο , ο ένας «τρώει το ασυνείδητο του άλλου στη μάπα».

Πιο απλά: Ο Ιησούς αντλεί απ΄ την καρδιά του την ειρήνη του και την μεταδίδει στους άλλους, για να μπορούν να μετέχουν κι οι άλλοι σ’ αυτήν και να ξεκουράζονται απ΄ τα ασήκωτα βάρη τους. Αυτό σημαίνει «βαστάει τας νόσους μας». Αυτός που ακολουθεί το Χριστό, ζει όπως ο Χριστός, δηλαδή αντλεί απ΄ την καρδιά του την ειρήνη, στην οποία μετέχει κι ο άλλος που επικοινωνεί μαζί του και νιώθει ότι κάποιος σηκώνει κάτι απ΄ τα ασήκωτα βάρη του και τον ξεκουράζει.

Είναι ένα αίσθημα που εύκολα το νιώθουμε όλοι μας. Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη ικανότητα για να νιώσουμε πότε ξεκουραζόμαστε κοντά σε κάποιον και πότε κοντά σε κάποιον άλλον νιώθουμε ανυπόφορη κούραση. Εξαρτάται αν αυτός με τον οποίο επικοινωνούμε αντλεί απ’ την καρδιά του την ειρήνη ή μεταδίδει στους άλλους τα περιεχόμενα του ανεξέλεγκτου αρνητικού ασυνειδήτου του. Το αίσθημα αυτό της ειρήνης το νιώθουμε με κάποια μορφή του ωραίου, ανάλογα με την προτίμησή μας, άλλοτε το νιώθουμε σαν ξεκούραση, άλλοτε σαν ησυχία, άλλοτε σαν γλυκύτητα, κι άλλοτε σαν ψυχική ανάταση!

*Ρενέ Ζιράρ, Κεκρυμμένα από καταβολής, Εκδ.Μαρή