ΚΟΛΑΣΗ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΜΗΝ ΑΓΑΠΑΣ

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

Ο Ντοστογιέφσκι λέει ότι η κόλαση είναι να μην μπορείς να αγαπήσεις; Γιατί δεν μπορούμε να αγαπήσουμε. Πώς είναι η κόλαση; Στην κόλαση αυτό που βασανίζει τους κολασμένους είναι η αδυναμία να επικοινωνήσουν. Βλέπει ο ένας την πλάτη του άλλου και δεν βλέπει ΄΄η μάλλον δεν θέλει να βλέπει κανείς το πρόσωπο και τα μάτια του άλλου που εκφράζουν την ψυχή του και τα σισθήματα της χαράς ιδίως και τα άλλα αισθήματα. Η Κόλαση είναι ο χώρος που δεν νιώθεις ότι κάποιος χαίρεται από σένα. Η χαρά σου δεν μπορεί να μεταδοθεί στον άλλον.

Είναι σχεδόν όπως η ζωή μας τώρα, που κανένας δεν θέλει να κοιτάξει στα μάτια σου. Αυτό όμως είναι η μοναξιά των νεκρών. Να πώς το λέει ο Λόρκα: "Κανένας δεν θα θελήσει να κοιτάξει στα μάτια σου, γιατί έχεις πεθάνει σαν όλου τους πεθαμένους, που λησμονιούνται σε ένα σωρό από σκυλιά σβησμένα"

Ξεχάσαμε την αγάπη. Δεν την προσέχουμε και δεν δίνουμε σημασία. Να διαβάστε τον Ηλίθιο, να δείτε πώς από τότε ακόμα, οι άνθρωποι δεν επικοινωνούσαν μεταξύ τους. Ο Πρίγκιπας Μύσκιν ήταν ο μόνος που ένιωθε αληθινά αισθήματα και γι΄ αυτόν τον θεωρούσαν ηλίθιο. Ο Νοστογιέφσκι έγραψε τον Ηλίθιο, για να φέρει το πρόσωπο του Ιησού στη σύγχρονη εποχή.

Η αγάπη τώρα είναι συναισθηματική και μοιάζει όπως τρως ένα γλύκισμα και βέβαια δεν διανοείσαι ότι νιώθουν κι οι άλλοι την γλύκα που νιώθεις εσύ. Στην χαρά όμως την αισθητική, της μουσικής π.χ. όταν την μοιράζεσαι με άλλους γίνεται πιο μεγάλη. Να μην παραμελούμε τον καλλιτέχνη μέσα μας, αν δεν θέλουμε να γεράσουμε γρήγορα και να πικραθούμε στην μοναξιά μας..

Ένας φίλος μου είπε μια φορά, πως όταν έχασε τον πατέρα του, έχασε τον μοναδικό άνθρωπο που θα χαιρόταν όταν τον έβλεπε στο δρόμο και θα έλεγε , αυτός είναι ο γιος μου. Στην |Ανατολή παρομοιάζουν την χαρά της φώτισης , με την χαρά να δεις τον πατέρα σου ξαφνικά στο δρόμο, αλλά εγώ θα έλεγα με τη χαρά αυτών που αγαπάς και σε αγαπάνε.

Μια καινούρια αποστολή για τον καθένα μας την δύσκολη αυτή εποχή είναι να δώσει αξία στην αγάπη και γενικά να εργαστεί για να ξαναβρούν τα πράγματα την έννοιά τους.

Ο ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΣ Ή Ο ΒΛΕΠΩΝ

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

     Γράφοντας τώρα για τον πιο άγνωστο από όλους τους ανθρώπινους τύπους, για τον αισθητικό τύπο ή αλλιώς "βλέποντα", πρέπει να πούμε από την αρχή ότι ο καλύτερος τρόπος να γνωρίσεις έναν τέτοιο τύπο, είναι να τον αγαπήσεις.

     Γιατί είναι ο καλύτερος τρόπος η αγάπη; Γιατί στον αισθητικό κόσμο δεν προσεγγίζεις με άλλο τρόπο π.χ. με την γνώση, αλλά με αυτό που λέμε "μέθεξη", δηλαδή μετέχεις στον κόσμο αυτόν άμεσα και πρέπει για να τον δεις, να έχεις αναπτύξει την ψυχική σου όραση (διόραση) Γι΄ αυτό ό τύπος αυτός λέγεται και "διορατικός": βλέπει με τα μάτια της ψυχής του. Δεν μπορείς να τον πλησιάσεις αλλιώς π.χ. με το πείραμα και με το εργαστήριο.

     Αλλά τί θέλουμε να δούμε με τα μάτια της ψυχής μας; Η ψυχή του ανθρώπου είναι εικόνα του Θεού κι όπως ο Θεός είναι απερίγραπτος, απρόσιτος, απεριόριστος έτσι και η ψυχή διψάει να δει αυτό που είναι απερίγραπτο. απρόσιτο, απεριόριστο, δηλαδή το Θεό.

     Αντιπροσωπευτικός τύπος του αισθητικού ανθρώπου είναι ο Μωϋσής, ένας ποιητής που διψούσε να δει το Θεό και τον είδε, με τον τρόπο που περιγράφει η Γραφή. Ο Μωϋσής είναι ο αισθητικός άνθρωπος ή ο βλέπων γι΄ αυτό και ονομάστηκε "θεόπτης". Η θεολογία της θεοψίας ή της όρασης του Ακτίστου φωτός, λέγεται μυστική ή συμβολική θεολογία και οι Πατέρες της Εκκλησίας που την ακολουθούν λέγονται "Μυστικοί" 'η "διορατικοί".

      Γιατί άραγε μόνο με την μέθεξη γνωρίζεις τον αισθητικό άνθρωπο, τον κόσμο του και την ζωή του σ' αυτόν; Διότι η "γνώση" του αισθητικού δεν είναι "ψιλή" γνώση, αλλά "μυστική"ή αλλιώς "βίωμα". Η "γνώση" αυτή είναι αποκάλυψη. Βεβαιότητα που δημιουργείται μέσα στην καρδιά του ανθρώπου. Και είναι μυστική διότι είναι προσωπική εμπειρία ή αλλιώς "γνώση της καρδιάς" και όχι του εγκεφάλου.

        Για να γνωρίσει κάτι η καρδιά πρέπει να "ανοίξει" και για να ανοίξεις την καρδιά σου πρέπει να σου ανοίξει κι ο άλλος την καρδιά του και στο μικροσκόπιο και στο εργαστήριο δεν ανοίγει η καρδιά και δεν δημιουργείται μέσα σου η βεβαιότητα εκείνη, που λέγεται αποκάλυψη.

Αυτό συμβαίνει μόνο στο αισθητικό βίωμα και στο ιερό βίωμα, που είναι το ίδιο. Αυτός είναι ο λόγος, για τον οποίο η γνώση αυτή λέγεται "μυστική". Δεν είναι φανερή σε όλους. Στους πρακτικούς και στους "γνωσιολογικούς" τύπους, είναι άγνωστη δηλαδή ανύπαρκτη.

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

   Όταν κάνουμε τα ίδια πράγματα, με τον ίδιο τρόπο, στο τέλος χάνουν το νόημά τους. Οι αρχαίοι τραγικοί για να σπάσουν την μονοτονία του τραγικού,χρησιμοποιούσαν το χιούμορ, για να μην κουραστεί ο θεατής με την συνεχή ένταση των τραγικών γεγονότων. Κι ο Όμηρος είχε ένα κωμικό πρόσωπο τον Θυέρστη, για να μην κουράζει η ένταση του πολέμου.

     Δυο σύγχρονοι Αμερικανοί συγγραφείς ο Ρόμπερτ Λαξ και ο Τόμας Μέρτον συνδέονταν με στενή φιλία πολλά χρόνια. Διαβάζοντας την αλληλογραφία τους βλέπει κανείς την προσπάθειά τους να αποφύγουν την ρουτίνα με το χιούμορ.

      Το πρόβλημα της μονοτονίας και της μηχανικής επανάληψης αντιμετώπισε και ο Θεός στη Δημιουργία Του, και βλέπουμε στη Φύση την ποικιλία παντού, ώστε τίποτε να μην επαναλαμβάνεται. Τίποτε δεν είναι ίδιο, ούτε δυο σταγόνες νερού. 

     Τώρα με την πληθώρα των μηχανών που μπαίνουν στη ζωή μας, η ανάγκη για ποικιλία γίνεται μεγαλύτερη. Ο μηχανικός τρόπος ζωής οδηγεί στην αδιαφορία και στον ύπνο. Η σπουδαιότερη Εντολή, η οποία αποτελεί την πεμπτουσία του Ορθόδοξου Δρόμου είναι η Εγρήγορση. Οι Μαθητές του Ιησού στο δρόμο προς την Εμμαούς δεν γνώρισαν τον Ιησού, παρά μόνο όταν έφυγε. "Δεν καιγόταν η καρδιά μας" είπαν "που ήταν ανάμεσά μας και δεν τον γνωρίσαμε". Ο Κύριος συχνά εφιστούσε την προσοχή στο να αποφεύγουμε την μηχανική επανάληψη; Αυτό σημαίνουν τα λόγια Του, ο έχων ώτα ακούειν ακουέτω. Να μην ακούμε μηχανικά. Το ίδιο λένε κι οι προφήτες. Ότι ο λαός τείνει να ζει μηχανικά. Η καρδιά χάνει την ευαισθησία της. Έχουμε μάτια να βλέπουμε και δεν βλέπουμε. Αυτιά να ακούμε και δεν ακούμε. Η Ορθοδοξία τονίζει την μεγάλη αξία που έχει η επίγνωση και η εγρήγορση. 

Το παιδικό παιχνίδι της αυθεντικής ύπαρξης

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

ΚΑΛΗΜΕΡΑ!

Πάρτε από μένα σαν δώρο μια ιδέα του "παιχνιδιού της αυθεντικής ύπαρξης" απ΄ το ανέκδοτο βιβλίο μου "ΙΔΕΕΣ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΚΑ ΘΕΑΤΡΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ"

ΤΟ ΠΑΙΓΝΙΔΙ ΤΗΣ ΑΥΘΕΝΤΙΚΗΣ ΥΠΑΡΞΗΣ

ΣΚΟΠΟΣ: Θα βοηθηθούν τα παιδιά να δουν την σύγχυση που υπάρχει σήμερα ως προς τον αληθινό εαυτό και την γνήσια και αυθεντική ζωή.

Η ψυχή και η προσωπική ελευθερία

Ο άνθρωπος απ’ τα πανάρχαια χρόνια ακόμη, απ’ την πρωτόγονη εποχή, γνώριζε ότι ο αληθινός εαυτός είναι η ψυχή. Αυτός που φυλάει την ψυχή του, φυλάει και την προσωπική του ελευθερία και δεν γίνεται υποχείριο αυτού που θα μπορούσε να του κλέψει τις δυνάμεις της ψυχής του. Γι’ αυτό το λόγο στολίζει το πρόσωπό του με σχέδια και με χρώματα, για να μην μπορεί κανείς ν’ αποτυπώσει την ψυχή του, που καθρεφτίζεται σ’ αυτό. Για τον ίδιο λόγο ακόμα και σήμερα πολλοί φοβούνται αυτόν που με την φωτογραφία ή με το σχέδιο αποτυπώνει το πρόσωπό τους. Νιώθουν ότι αυτός που ξέρει την μορφή τους, γνωρίζει και την ψυχή τους και μπορεί να τους κατευθύνει όπου θέλει.

Κριτικός νους και εσωτερική καλλιέργεια

Τα παιδιά θα βοηθηθούν να αναπτύξουν τον κριτικό τους νου και να αποκτήσουν εσωτερική καλλιέργεια, για να μην παρασύρονται από την φαντασία τους και γίνονται υποχείρια των άλλων. Δεν θ’ αφήσουν κανέναν να εκμεταλλευτεί την φαντασία τους και να υποκαταστήσει την πραγματικότητα με τις ονειροπολήσεις

Ο ΠΛΑΤΩΝ ΗΤΑΝ ΑΙΡΕΤΙΚΟΣ

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

Παραθέτουμε πρώτα ως προοίμιο μια συνοπτική παρουσίαση του θέματος και κατόπιν ακολουθεί ολόκληρο το μικρό δοκιμιο:

Ο Πλάτων ήταν αιρετικός. Ταύτιζε τη Δημιουργία με το Θεό (...)
Σ' αυτήν την αίρεση έπεσε ο Πλάτων κι ο δυτικός κόσμος, γιατί θεωρεί τις ενέργειες του Θεού (Χάρη), κτιστές. Αλλά αν είναι κτιστές οι ενέργειες του Θεού, δηλαδή απ΄ το υλικό που είναι και ο φθαρτός κόσμος, πώς θα μας βγάλουν στον άφθαρτο κόσμο, οι φθαρτές ενέργειες του Θεού; (...)

Θα μου πείτε και τί τους πειράζει να δεχθούν ότι οι Ενέργειες του Θεού είναι άκτιστες; Τους πειράζει γιατί αν οι ενέργειες του Θεού είναι κτιστές γίνονται μέσω του ανθρώπου,, του ανώτερου από όλα τα πλάσματα, άρα ο αρχιερέας είναι ο υποκατάστατος του Θεού και ο Θεός έπλασε τον κόσμο, όπως λέει ο άλλος αιρετικός φιλόσοφος ο Επικούρειος, και δεν ενδιαφέρεται πια γι΄ αυτόν, γιατί έχει βάλει στη θέση τον αντικαταστάτη του, τον αλάθητο Πάπα.

Όλη η φασαρία γίνεται για να υποκατασταθεί ο Θεός από τον άνθρωπο. Και τί με νοιάζει εμένα, θα σου πει κάποιος που δεν έχει ενημερωθεί σωστά. Σε νοιάζει πιο πολύ από ό,τι μπορείς να βάλει ο νους σου.
Ο Θεός έδωσε τις Ενέργειές Του (τη χάρη) να προστατεύει τους φτωχούς και Αν όμως,όπως συμβαίνει ο αντικαταστάτης του Θεου, ο άνθρωπος,, προσκυνάει τον ισχυρό ή είναι ο ίδιος ο ισχυρός , η περίπτωση του καισαροπαπισμού, ποιός θα υπερασπιστεί τον φτωχό και τον αδύνατο από την κατάχρηση της εξουσίας.

___________ .___________


Ο Πλάτων ήταν αιρετικός. Ταύτιζε τη Δημιουργία με το Θεό. Αν ο Θεός είναι από το ίδιο "υλικό", που είναι η Δημιουργία Του, στην πραγματικότητα όσοι πιστεύουν στην ιδέα αυτή του Πλάτωνος είναι άθεοι, δεν έχουν δηλαδή ελπίδα να υπερβούν από την "εντροπία" της Δημιουργίας ή αλλιώς να λυτρωθούν απ'[ τη φθορά. Άρα δεν πιστεύουν στο Θεό. Ο άνθρωπος για τους απελπισμένο, τοn "deses[erado", όπως τον λένε οι Ισπανοί, δεν είναι παρά ένα ον προς θάνατον, όπως όλα τα άλλα ζωντανά πλάσματα.
Σ' αυτήν την αίρεση έπεσε ο Πλάτων κι ο δυτικός κόσμος, γιατί θεωρεί τις ενέργειες του Θεού (Χάρη), κτιστές. Αλλά αν είναι κτιστές οι ενέργειες του Θεού, δηλαδή απ΄ το υλικό που είναι και ο φθαρτός κόσμος, πώς θα μας βγάλουν στον άφθαρτο κόσμο, οι φθαρτές ενέργειες του Θεού; Το φθαρτό είναι παραδομένο στη φθορά. Από την άλλη μεριά ο Θεός είναι έξω απ΄ τη Δημιουργία Του. Όπου είναι ο Θεός είναι και η ουσία Του. Άρα δεν μπορεί η ουσία του Θεού να ταυτιστεί με την ουσία του υλικού κόσμου. Ο Θεός είναι απέραντος, απλησίαστος, απεριόριστος, άπειρος, απερίγραπτος ασύλληπτος και δεν υπάρχει ουδεμία ομοιότητα, αναλογία, αντίθεση με την Δημιουργία, τον κτιστό κόσμο, όπως λέγεται. Πώς θα περιοριστεί ο απεριόριστος Θεός μέσα στο Σύμπαν, και πώς θα μας βγάλει, αν δεν το κάνει με τις Ενέργειες, που δεν είναι εκ του κόσμου τούτου, αλλά εκ Θεού και γι΄ αυτό μπορούν να μας ελευθερώσουν.
Θα μου πείτε και τί τους πειράζει να δεχθούν ότι οι Ενέργειες του Θεού είναι άκτιστες; Τους πειράζει γιατί αν οι ένέργειες του Θεού είναι κτιστές γίνονται μέσω του ανθρώπου,, του ανώτερου από όλα τα πλάσματα, άρα ο αρχιερέας είναι ο υποκατάστατος του Θεού και ο Θεός έπλασε τον κόσμο, όπως λέει ο άλλος αιρετικός φιλόσοφος ο Επικούρειος, και δεν ενδιαφέρεται πια γι΄ αυτόν, γιατί έχει βάλει στη θέση τον αντικαταστάτη του, τον αλάθητο Πάπα.
Όλη η φασαρία γίνεται για να υποκατασταθεί ο Θεός από τον άνθρωπο. Και τί με νοιάζει εμένα, θα σου πει κάποιος που δεν έχει ενημερωθεί σωστά. Σε νοιάζει πιο πολύ από ό,τι μπορείς να βάλει ο νους σου.
Ο Θεός έδωσε τις Ενέργειές Του (τη χάρη) να προστατεύει τους φτωχούς και Αν όμως,όπως συμβαίνει ο αντικαταστάτης του Θεου, ο άνθρωπος,, προσκυνάει τον ισχυρό ή είναι ο ίδιος ο ισχυρός , η περίπτωση του καισαροπαπισμού, ποιός θα υπερασπιστεί τον φτωχό και τον αδύνατο από την κατάχρηση της εξουσίας;
Ο Ιησούς περπάτησε στη Γη ως Θεάνθρωπος. Ο Θεός ταπείνωσε τον Εαυτό του γενόμενος άνθρωπος στο πρόσωπο του Ιησού. Τα θαύματά Του εποίησε με την Άκτιστη Χάρη του Θεού, δηλαδή με τις Ενέργειες του Θεού, όχι με την Ουσία του Θεού. Η Ουσία του Θεού, όπως είπαμε δεν περιλαμβάνεται στον κόσμο αυτόν, ο οποίος θα καταστραφεί. Αν ο κόσμος αυτός είχε την Ουσία του Θεού θα ήταν αιώνιος, δηλαδή ο κόσμος θα ήταν ο Θεός, όπως πιστεύουν οι ειδωλολάτρες.

ΔΕΝ ΜΠΑΙΝΟΥΝ ΟΛΟΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ Σ’ ΕΝΑ ΚΑΛΟΥΠΙ

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

Υπάρχουν πολλοί ανθρώπινοι τύποι: άλλοι θέλουν να μιλούν, άλλοι θέλουν να σωπαίνουν. Άλλοι είναι συγκρατημένοι άλλοι είναι παθιασμένοι κι ασυγκράτητοι. Υπάρχουν διαφορετικές ποιότητες και αναλόγως η κάθε κατηγορία προπορεύεται ή ακολουθεί. Η σιωπή π.χ. λέγεται και είναι ανώτερη ποιότητα γι΄ αυτό λέγεται και "χρυσός". Αλλά ποιοί έχουν πραγματικά το χάρισμα της σιωπής; Γιατί υπάρχει και ο τύπος του «Ηγεμόνος εκ Δυτικής Λιβύης» του Καβάφη, που η φλυαρία του είναι εσωτερική. Μέσα του στοιβάζει κουβέντες, ενώ εξωτερικά δείχνει σιωπηλός και λιγόλογος. Αυτός ο τύπος σε ποια κατηγορία ανήκει; Στην κατηγορία αυτών που η σιωπή τους είναι χρυσός ή στους άλλους;
Με την νηστεία πάλι: Ποιοι είναι νηστευτές; Αυτοί που δεν τρώνε κρέας ή τις άλλες αρτίσιμες τροφές αυτοί κατατάσσονται στους νηστευτές, ακόμα κι αν δεν τρώνε τις τροφές αυτές γιατί δεν τους αρέσουν;
Ή με το ήθος: Ποιοι έχουν ήθος; Αυτοί που είναι καλοί γιατί δεν έχουν τη δύναμη να πράξουν το κακό, αυτοί έχουν ήθος; Ο Απόστολος Παύλος λέει: Νιώθω εν τοις μέλεσί μου άλλον νόμον, αντιστρατευόμενον τον νόμον του νοός μου. Αυτό που μισώ αυτό πράττω. Ποιος θα με απαλλάξει κλπ. Πώς θα ξεχωρίσουμε τον άνθρωπο και θα τον εντάξουμε στην κατηγορία που ανήκει; Η Γραφή λέει, πως ο Θεός κρίνει από την προαίρεση του κάθε ανθρώπου. Αντίθετα εμείς οι άνθρωποι κρίνουμε από τα φαινόμενα. Δεν ξέρουμε την προαίρεση. Άβυσσος η ψυχή του ανθρώπου. Μόνον ο Θεός ξέρει την προαίρεση του κάθε ανθρώπου. Ο Θεός ετάζει καρδίας και νεφρούς λέει η Γραφή. Στον Απόστολο διαβάζουμε πως η μάχη δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές και τις εξουσίες του σκότους του αιώνος τούτου.
Οι άνθρωποι με τα εξωτερικά κριτήρια και με την άγνοια της ψυχής μας, αγωνιζόμαστε για το δίκαιο με την έννοια των έργων και αγνοούμε την εσωτερική ποιότητα αυτών που δεν έχουν να παρουσιάσουν έργα, αλλά έχουν άλλη βαθύτερη ποιότητα που δεν γίνεται αντιληπτή με τα φυσικά μάτια. Η διαμάχη συνήθως στα ζευγάρια είναι εξωτερική. Ποιος έχει δίκιο με τα εξωτερικά κριτήρια. Ο Αβραάμ εκ πίστεως εσώθη. Η πίστη του λογίστηκε ως έργο. Στα ζευγάρια θα τους ενώσει το δίκιο ή η αγάπη μεταξύ τους, θα τους κρατήσει ενωμένους για να ζούνε χαρούμενη ζωή;
Τις ενώσεις τις δημιουργεί το ωραίο, λέει ο Άγιος Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης. Είναι ωραίο αυτό που είναι εξωτερικά (τυπικά) εντάξει ή είναι ωραίο η εσωτερική ενότητά τους; Θα πει ο ένας στον άλλον, εμένα δεν με νοιάζει τι νιώθεις, αν μ’ αγαπάς ή δεν μ’ αγαπάς, αυτό είναι δικό σου πρόβλημα, εμένα με νοιάζει να είσαι εντάξει στις υποχρεώσεις σου; Είναι αυτή η στάση το ωραίο που θα κρατήσει τα ζευγάρια ενωμένα; Ποια είναι τα στοιχεία του ωραίου; Ποιο είναι ωραίο; Το ωραίο περιέχει ως στοιχεία sine qua non, (που χωρίς αυτά δεν υπάρχει), την συμπόνια, την πίστη, ,την ειλικρίνεια, την εμπιστοσύνη, την χάρη, την έλξη, το θαυμασμό, την αγάπη κ.ά. Έχει κανένα από αυτά τα στοιχεία το τυπικό, συμβατικό, εξωτερικό δίκιο; Οπωσδήποτε όχι. Όταν λοιπόν θα αρχίσουμε να μαλώνουμε μεταξύ μας, στις προσωπικές μας σχέσεις, για το ποιος έχει δίκιο και ποιος έχει άδικο, να ξέρουμε ότι ακολουθούμε λάθος δρόμο. Δεν είναι εκεί ο Θεός.

Ο ΒΛΕΠΩΝ

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

Ο Μωυσής, αν δεν κάνω λάθος, ονομάζεται "ο βλέπων τον Θεόν" (ο Θεόπτης).

Για τον Μωυσή η μεγαλύτερη χαρά ήταν να βλέπει. Μήπως είναι και για μας το ίδιο; Βέβαια η όραση στην προκειμένη περιπτωση δεν είναι η φυσική όραση, αλλά η πνευματική όραση, η οποία είναι πιο ουσιαστική από την φυσική. Εμείς έχουμε τώρα πνευματική όραση; Ένα είδος πνευματικής όρασης είναι η επίγνωση και η κατανόηση, όταν γνωρίζουμε κι όταν κατανοούμε την ουσία των πραγμάτων, δηλαδή αυτό που μένει. Τί μένει π.χ. από έναν άνθρωπο; Ποιά είναι η ουσία του ανθρώπου; 

Όταν λέμε αυτό που μένει εννοούμε αυτό που μένει κι όταν ο άνθρωπος πεθαίνει ή όταν ο κόσμος αυτός καταστραφεί, όπως λέει η Γραφή. Η μορφή του ανθρώπου οπωσδήποτε μένει. Αλλιώς πώς θα γνωρίζει και θα γνωρίζεται μετά τον θάνατο του σώματος; Με αυτήν την έννοια το βλέπειν είναι συνώνυμο με το δοξάζειν. Το ρήμα "δοξάζω" προέρχεται από το ρήμα "δοκώ", που σημαίνει "θεωρώ", δηλαδή βλέπω με τα πνευματικά μου μάτια. Κι ο τύπος του ανθρώπου που αγαπάει την "θεωρία" με την έννοια του βλέπω με τα πνευματικά μου μάτια, κατανοώ, ονομάζεται "θεωρητικός" τύπος, σε διάκριση με τον "ηθικό" ή πρακτικό τύπο, ο οποίος ενδιαφέρεται για το ήθος, για τα έργα, για την δραστηριότητα γενικά.

Για τον Μωυσή η μεγαλύτερη χαρά της ζωής του ήταν να βλέπει με την πνευματική του όραση. Ο Θεός τιμώρησε τον Μωύσή με το να μην του επιτρέψει να μπει στη Γη της Επαγγελίας, γιατί επάνω στο θυμό του έσπασε τις πλάκες με τις Εντολές του Θεού, Ήταν όμως καλός ο Θεός με τον Μωυσή. Δεν τον επέτρεψε να μπει στη Γη της Επαγγελίας, αλλά τον άφησε να τη δει, πράγμα που για τον Μωυσή είναι σπουδαιότερο!