31.12.17

Πότε η γνώση είναι χάρη

Μόσχος Λαγκουβάρδος

Η χάρη να γνωρίζω ότι υπάρχω "εγώ είμαι", είναι έμφυτη. Δεν μας τη διδάσκει κανείς. Άλλωστε δεν είναι δυνατόν να μας τη διδάξει κανείς, επειδή η βεβαιότητα του "εγώ είμαι" είναι εντελώς προσωπική.

Μάθηση είναι μίμηση, αλλά η γνώση ότι υπάρχουμε, δεν είναι αντικείμενο μίμησης, επειδή κάθε ένας γνωρίζει ότι υπάρχει ή δεν γνωρίζει για τον εαυτό του και δεν είναι δυνατόν να μπει στην καρδιά του άλλου, για να μιμηθεί τη βεβαιότητά του ότι υπάρχει.

Αυτός είναι ο λόγος που οι Άγιοι της Εκκλησίας διδάσκουν να αλλάξουμε την εσωτερική γνώση, δηλαδή τη γνώση του εσωτερικού ανθρώπου με τη χάρη. Όταν αλλάζουμε τη γνώση του εσωτερικού ανθρώπου με τη χάρη, αυτό σημαίνει ότι τον άνθρωπο τον καταλαβαίνουμε με την αγάπη. Μόνο αν αγαπάμε καταλαβαίνουμε τον εαυτό μας και τους άλλους.

Αν δεν αγαπάμε κάποιον μάταια προσπαθούμε να τον καταλάβουμε. Το ίδιο ισχύει και για τον εαυτό μας. Δεν τον καταλαβαίνουμε, αν δεν τον αγαπάμε. Το ίδιο επίσης είναι η γνώση του Θεού. Δεν γνωρίζουμε το Θεό και δεν πιστεύουμε, αν δεν τον αγαπάμε.

Και ο καλύτερος τρόπος να γνωρίσουμε και να πιστεψουμε στο Θεό είναι να θαυμάσουμε την ομορφιά Του. ΈΤσι όταν λέμε ο ένας στον άλλον, ότι δεν καταλαβαινόμαστε, μήπως θα 'πρεπε να εννοήσουμε ότι δεν αγαπάμε ο ένας τον άλλον; Ή και όταν λέμε ότι δεν είδαμε το Θεό και δεν τον πιστεύουμε, μήπως θά 'πρεπε να πούμε ότι δεν αγαπάμε το Θεό;

28.12.17

Στροφή ένδον Μνήμη Νίκου Ευαγγελινού

Μόσχου Λαγκουβάρδου

Οι πιο δυνατές εντυπώσεις που μένουν χαραγμένες βαθιά στην μνήμη μας,  από τα παιδικά μας χρόνια ,συνδέονται στην αρχή με το περιβάλλον και αργότερα όταν γνωρίζουμε τον εαυτό μας , συνδέονται με τους ανθρώπους. Η πιο δυνατή εντύπωση που θυμάμαι από τα παιδικά μου χρόνια συνδέεται με το Βόλο και είναι η πρώτη φορά που αντίκρισα τη θάλασσα. Ερχόμουν με το λεωφορείο από την ορεινή Δεσκάτη Γρεβενών στο Βόλο, όταν ψηλά από το λόφο που δεσπόζει της πόλης και του λιμανιού, είδα για πρώτη φορά τη θάλασσα! Κατά τύχη και μία από τις πρώτες αναμνήσεις μου από την γνωριμία μου με αξιόλογους ανθρώπους συνδέεται με ένα πρόσωπο που κατάγεται από το Βόλο, τον φιλόλογο της τάξης μας στο γυμνάσιο Λαρίσης, τον Νίκο Ευαγγελινό.
Θα ήθελα να γράψω ένα βιβλίο με τίτλο «Αναμνήσεις και συναντήσεις». Πιστεύω ότι οι αναμνήσεις και οι συναντήσεις μας με αξιοσημείωτα πρόσωπα στρέφουν τον ενδιαφέρον μας στην αναζήτηση του εαυτού μας και του αρχέτυπου του εαυτού μας του Ιησού Χριστού. Μια δυνατή ανάμνηση των παιδικών μου χρόνων σαν αυτές για τις οποίες είμαστε ευγνώμονες στο Θεό, γιατί μας έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, είναι η ανάμνηση του Νίκου Ευαγγελινού, του φιλόλογου καθηγητή μας στα Γυμνάσια Τυρνάβου και Λαρίσης, το 1958-59 . Σε όλη μου τη ζωή δεν αναζήτησα τίποτα με τόση λαχτάρα και δεν χάρηκα τίποτα τόσο πολύ, όσο το να γνωρίζω αξιόλογους ανθρώπους. Με αυτές τις αναμνήσεις και τις συναντήσεις μας με αξιόλογους ανθρώπους στρέφεται το ενδιαφέρον μας προς τα ένδον, προς τον εσωτερικό μας κόσμο, αυτό που υπονοεί ο Απόστολος Παύλος με την φράση του στην προς Ρωμαίους επιστολή του, «Τα άνω φρονείτε ».
Στην Αγία Γραφή διαβάζουμε ότι το Πνεύμα προσεύχεται εντός μας σιωπηλά υπέρ ημών, «στεναγμοίς αλαλήτοις» , με αλάλητους στεναγμούς, όπως γράφει επί λέξει. Η αλήθεια αυτή της Αγίας Γραφής επιβεβαιώνεται από την προσωπική μας εμπειρία, όταν τα πιο βαθιά, τα πιο ειλικρινή, τα πιο σπάνια αισθήματά μας αδυνατούν να εκφραστούν με το λόγο. Μένουν βαθιά μέσα μας αναμνήσεις ανεξίτηλα χαραγμένες, τις οποίες ποτέ δεν εκφράσαμε με λόγια, παρόλο που συνδέονται με τα πιο βαθιά και ειλικρινή αισθήματά μας και με τις πιο δυνατές εντυπώσεις που μας προκάλεσαν τα διάφορα γεγονότα, πρόσωπα και πράγματα, στη διάρκεια της ζωής μας.
Ήμουν εργένης από τα 12 χρόνια μου, γιατί οι γονείς μου έμεναν στο χωριό ενώ εγώ φοιτούσα στο γυμνάσιο Τυρνάβου, όπου φιλόλογος της τάξης μας, ήταν ο Νίκος Ευαγγελινός. Ως εργένηδες είμαστε κι οι δυο πελάτες στο ίδιο εστιατόριο, το μόνο της προκοπής, που υπήρχε, των Αδελφών Μαχαίρα. Εκείνα τα χρόνια η απόσταση μεταξύ καθηγητού και μαθητή ήταν «διαστημική». Όταν με προσκάλεσε να καθίσω στο τραπέζι του για να συμφάγωμε ένιωθα σαν τον πρώτο αστροναύτη στο διάστημα, αν και Ευαγγελινός δεν ήτα καθόλου αυστηρός και τον διέκρινε μια γλυκιά αυστηρότητα, αυτή που χρειάζεται για να πείσει τους μαθητές ότι ενδιαφέρεται πραγματικά γι΄ αυτούς. Αυτός ήταν ο λόγος, που όλοι οι μαθητές αγαπούσαμε τον Ευαγγελινό.
Επιστρέφοντας ύστερα από μερικές δεκαετίες, λόγω υπηρεσίας στην Λάρισα, ρωτούσα τους παλιούς συμμαθητές μου για τον Ευαγγελινό. Όλοι τους τον θυμούνταν με αγάπη. Συνήθως θυμούμαστε τους καθηγητές μας και γελάμε γιατί τους συνδέουμε με κάποιο αστείο. Μόνο για τον Ευαγγελινό δεν συνέβαινε αυτό. Όλοι σώπαιναν στην ανάμνηση του ονόματός του, απορροφημένοι στον εαυτό τους, σε έναν γλυκό, σιωπηλό, εσωτερικό στοχασμό. Έψαξα να βρω κάποιο συνάδελφό του, αλλά δεν υπήρχε κανείς. Αναζήτησα στις βιβλιοθήκες να βρω κάποιο έργο του, μάταια, δεν υπήρχε κανένα. Μόνο στα Αρχεία του Κράτους, ήταν καταχωρημένος ο τίτλος ενός έργου του, για την Διδασκαλία των Αρχαίων στα Γυμνάσια, αλλά το βιβλίο δεν υπήρχε πουθενά.


26.12.17

Ο ανύπαρκτος ιππότης

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

Ο άνθρωπος είναι η «χάρη» του.
Λέμε γνωρίζω,
ενώ πιο σωστό είναι
να λέμε βλέπω
τη χάρη του προσώπου του.

Καλύτερα ν’ αλλάξουμε
τη γνώση με τη
χάρη. Ο άνθρωπος ως
χάρη δεν είναι
εργαλείο ούτε μέσον.

Είμαστε η χάρη του Θεού
κι όταν φεύγει η
χάρη, κανένας δε θα
θέλει να κοιτά-
ξει μέσα στα μάτια μας

Αν δε βλέπω σε μένα
τη χάρη ούτε
σε άλλον κανένα θα
τη δω. Δες τη χά-
ρη στον εαυτό σου για

να τη δεις και στους άλλους.
Κανένας δε θα
αρνηθεί να δει τη χά-
ρη μας, αν τη βλέ-
πει στον εαυτό του.

Ανάμεσα σε ανύπαρ-
κτους ιππότες ζω.
ένας ανύπαρκτος
ιππότης κι εγώ,
μια κενή πανοπλία!

23.12.17

Αγάπη και έρωτας

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

Πριν χρόνια μου ζήτησε ένα γνωστός μου να του ερμηνέψω αυτό το μήνυμα που του έστειλε μια κοπέλα που τον αγαπούσε: «Be calm and love me for ever». (Μείνε ήρεμος και να μ’ αγαπάς πάντα).
-Τι σημαίνει να μείνω ήρεμος και να την  αγαπώ πάντα;
-Δεν είμαστε ήρεμοι αν βλέπουμε την ομορφιά μιας γυναίκας σαν κάτι, που πρέπει να το κλέψουμε από κάποιον. Αυτό μας κάνει τρελούς. Τα μάτια μας γιαλίζουν από  την αρπακτική επιθυμία του ζώου.  Η αρπακτική επιθυμία είναι η αιτία της βίας. Μείνε ήρεμος σημαίνει να μην σε κατέχει η επιθυμία της αρπαγής.
-Γιατί έχουμε την επιθυμία αυτή της αρπαγής;
-Μας κατέχει η επιθυμία αυτή γιατί δεν βλέπουμε την ομορφιά του γυναικέιου σώματος ως ομορφιά του Θεού.  Αν βλέπουμε την ομορφιά του γυναικείου σώματος ότι είναι του Θεού, η ομορφιά αυτή είναι μέσα μας, γιατί ο Θεός είναι μέσα μας. Άρα δεν πρέπει να την αρπάξουμε από κάποιον, αφού είναι του Θεού. Αυτό σημαίνει ότι μένουμε ήρεμοι κι αγαπάμε πάντοτε , γιατί κι η ομορφιά του Θεού είναι παντοτινή.
 Η θέα της ομορφιάς είναι μέθεξη, δεν είναι απλή αίσθηση, αλλά μετοχή με το νου και την ψυχή στην ομορφιά και ταύτιση μαζί της. Δεν βλέπουμε μόνο με τα μάτια, εξωτερικά. Τα βλεπόμενα "αισθηματοποιούνται" και γίνονται τα αισθήματά μας. Δεν είναι πια εξωτερικά αντικείμενα, αλλά γίνονται ένα με τον εσωτερικό άνθρωπο.

Δεν θέλουμε να κλέψουμε και να αρπάξουμε από κανέναν την ομορφιά, γιατί βλέπουμε την ομορφιά που είναι μέσα μας και ευχαριστούμε και ευγνωμονούμε το Θεό γιατί μας χάρισε τη δύναμη να βλέπουμε την ομορφιά και το σπουδαιότερο, γιατί έβαλοε μέσα μας την ομορφιά. 
Μόνο αν σε κάθε όμορφο αντικείμενο θυμούμαστε το Θεό και νιώθουμε την παρουσία του, δεν θα θέλουμε να κλέψουμε και ν' αρπάξουμε ό,τι όμορφο βρίσκεται μπροστά μας. Από ποιόν να το κλεψουμε και να το αρπάξουμε όταν έιναι ήδη μέσα μας, το αίσθημά μας, εμείς οι ίδιοι; Ο Θεός είναι μέσα μας. Με τον νου τον βλέπω. Έχω επίγνωση ότι σε όλα τα όμορφα αντικείμενα αντικαθρεφτίζεται η ομορφιά του Θεού. Βλεποντας ένα όμορφο γυναικείο σώμα ξέρω ότι αντικαθρεφτίζεται σ' αυτό η ομορφιά του Θεού και ότι ο Θεός κι η ομορφιά Του είναι μέσα μου. Ήταν πάντοτε μέσα μου. Από ποιόν να την κλέψω;

Σχετική με τη θέα της ομορφιάς είναι και η διαφορά μεταξύ αγάπης και έρωτα. Ο έρωτας είναι εποπτεία, αισθήσεις του σώματος, ενώ η αγάπη μπορεί να είναι και μόνο του μυαλού. Έρωτας χωρίς αίσθηση του σώματος, αυτό που λέγεται "πλατωνικός" δεν υπάρχει. Η αγάπη μπορεί να είναι και χωρίς το σώμα, καθαρά νοητική, όταν π.χ. αγαπάμε το πνεύμα κάποιου. Αλλά στον έρωτα αγαπάμε μαζί και το σώμα, την μορφή και μάλιστα η μορφή είναι ¨τιμιότερη". Πλατωνικός έρωτας δεν υπάρχει. Αν η λέξη "έρωτας" βγαίνει απ΄ την "ρώμη", είμαι ρωμαλέος, λέγεται κυριολεκτικά για το σώμα και μόνο μεταφορικά μπορεί να ειπωθεί και για το πνεύμα "ρωμαλεο πνεύμα". Το ρήμα είναι "ρώνυμι". που σημαίνει "κινούμαι ταχέως και σφοδρώς", και που είναι πράγματι ουσιαστικά χαρακτηριστικά του έρωτα "αστραπιαίος έρως". Ο έρωτας δεν κινείται αργά και με περίσκεψη, , αλλά ταχέως και σφοδρώς. Πότε ερωτεύεται κανείς δεν το καταλαβαίνει. Πότε "δαγκώνει τη λαμαρίνα", δηλαδή απερίσκεπτα, γιατί με περίσκεψη δεν δαγκώνει κανείς λαμαρίνες.Ο ΌΜηρος γράφει κάπου στην Ιλιάδα "καλόν χορόν ερρώσαντο", δηλαδή χόρεψαν ζωηρά, με ζωντάνια. Ο έρωτας έχει σωματική έννοια. Δεν εννοούμε το σεξ για το σεξ. Στο σεξ για το σεξ πέφτουμε όταν δεν αγαπάμε τον άνθρωπο. Στον έρωτα αγαπάμε τον άνθρωπο ως σώμα και πνεύμα. Αν είναι μόνο το σώμα, αυτό είναι σεξ. Αν είναι μόνο το πνεύμα, αυτό είναι λογική αγάπη.
Όταν είπα σε μια κοπέλα, ότι είναι πολύ όμορφη και ελκυστική χωρίς να έχει ανάγκη, να δείχνει τα στήθια της, μου απάντησε, "έχετε δίκιο, κρέας βλέπεις και στο τσιγκέλι του χασάπη"! Η ανθρώπινη μορφή είναι ρυθμός. Δεν αγαπάμε το "κρέας", αλλά αυτόν τον ρυθμό, αυτή την αρμονία που δένει τα διάφορα μέρη του σώματος του ανθρώπου!





22.12.17

Περί Νικολαϊτισμού

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

Ο Νικολαϊτισμός είναι η αίρεση των γνωστικών της εποχής του Χριστού. Ο Γνωστικισμός δεν δέχεται ότι ο Ιησούς υπήρξε ως άνθρωπος με αδιάβλητα πάθη και ήταν μόνο Θεός. Άρα δεν συγχωρούσαν και στον εαυτό τους τα πάθη, αλλά πίστευαν ότι για ν' ακολουθήσουν τον Χριστό, πρέπει να νεκρώσουν τα πάθη με το να πέφτουν με τα μούτρα σ' αυτά , για να τα σιχαθούν. Η πονηρή αυτή μέθοδός τους ήταν το πρόσχημα για να συνεχίσουν την ειδωλολατρεία της εποχής τους, αφού με αυτήν ουσιαστικά λάτρευαν κάθε είδους σαρκικού πάθους.
Η αίρεση κατά μία άποψη ονομάστηκε έτσι από το όνομα ενός από τους εφτά διακόνους, του ΝΙκολάου, ο οποίος για να πάψει ν ζηλεύει τη γυναίκα του, που ήταν πολύ όμορφη, την εξέδιδε δωρεάν σε όποιον την ήθελε.
Η ορθότερη όμως άποψη για την ονομασία των Νικολαϊτών ήταν το σύνθετο όνομα που αποτελείται από τις λέξεις "νίκη" και "λαός", επειδή η αίρεση αυτή γινόταν αγαπητή στο λαό, λόγω της ασυδοσίας των ηθών της εποχής.
Τώρα, όσοι χριστιανοί είναι υπέρ της ελευθερίας των προγαμιαίων σχέσεων, και όσοι ανέχονται την πορνεία, κατηγορούνται από αυτούς που υποκρίνονται ότι δεν την ανέχονται , ως σύγχρονοι Νικολαϊτες.
Η πορνεία είναι αρχαία λέξη και δεν ξέρουμε αν περιοριζόταν μόνον στα σαρκικά και δεν περιλάμβανε και τα άλλα πάθη, όπως είναι της φιλοχρηματίας, της υπερηφάνειας κ.ά.
Την εποχή του ΟΜήρου το ρήμα "πόρνυμι" σήμαινε "εξεγείρω" άρα η πορνεία είχε την έννοια της διέγερσης. Δηλαδή ότι έβγαζε τον άνθρωπο από την ειρηνική του κατάσταση, ονομαζόταν "πορνεία".
Στην εποχή μας η έννοια της πορνείας συνδέεται μόνο με τα σαρκικά και συγκεκριμένα με την εκτός γάμου σεξουαλική πράξη, καθώς και μέ κάθε αθέμιτη ασελγή συμπεριφορά.

17.12.17

Η θέα που σκοτώνει

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

Είναι πολύ σημαντικό να ξέρουμε πώς να κοιτάζουμε π.χ. την ομορφιά ενός γυναικείου σώματος. Ξέρουμε άραγε πώς να κοιτάζουμε;
Με τις ερωτήσεις μου αυτές, θα με κατηγορήσουν πάλι ότι ρωτώ τα αυτονόητα. Φυσικά ξέρουν όλοι πώς να κοιτάζουν, θα μου πουν. Εγώ νομίζω ότι δυστυχώς δεν ξέρουμε πώς να κοιτάζουμε. Και δεν ξέρουμε όχι μόνο εμείς τώρα. Δεν ήξεραν και οι πριν από μας, διότι αυτά που φαίνονται αυτονόητα είναι "κεκρυμμένα από καταβολής κόσμου"!
Και βέβαια δεν πρόκειται να τα αποκαλύψουμε εμείς τώρα εδώ κι ας πληρώνουμε με την οδύνη της μοναξιάς ό,τι μαθαίνουμε. Ή μάλλον γι΄ αυτό. Πρέπει να κουραστεί λιγάκι αυτός που θέλει να ξέρει τις μυστικές εμπειρίες του ανθρώπου. Μυστικές όχι γιατί είναι κρυφές, αλλά γιατί μεταδίδονται από εμπειρία σε εμπειρία.
Είναι, λοιπόν, σημαντικό να ξέρουμε να κοιτάζουμε. Πότε ξέρουμε να κοιτάζουμε; Ξέρουμε να κοιτάζουμε π.χ. την ομορφιά ενός γυναικείου σώματος, αν κοιτώντας την ΄δεν σκεφτόμαστε ότι η ομορφιά αυτή είναι του Θεού; Κι αφού είναι του Θεού, είναι μέσα μας; Πράγματι αν η ομορφιά του Θεού δεν είναι μέσα μου, ούτε έξω είναι και φυσικά δεν θα τη δω. Οπότε δεν με ενδιαφέρει. Γι΄ αυτούς που τους ενδιαφέρει όμως πρέπει να θυμούνται ότι η ομορφιά που βλέπουν είναι μέσα τους, αλλιώς δεν θα μπορούσαν να τη δουν. Επειδή είναι μέσα μας η ομορφιά του Θεού γι΄ αυτό μπορούμε και τη βλέπουμε έξω από μας.Η ομορφιά είναι του Θεού, ο Θεός είναι μέσα μας κι η ομορφιά του Θεού είναι μέσα μας. Δεν χρειάζεται να την αρπάξουμε. Η διάθεση της αρπαγής μπορεί να μας σκοτώσει. Η διπλή αυτή επίγνωση 1) ότι είναι του Θεού και 2) ότι είναι μέσα μας είναι το αντίδοτο στην επιθυμίας αρπαγής ή αλλιώς μιμητική βία, η οποία θεωρείται η αιτία της μαζικής βίας, π.χ. της βίας του ΤρωΪκού Πολέμου εξαιτίας της αρπαγής της ωραίας Ελένης.
Ό,τι και να' ναι η ομορφιά π.χ. ενός γυναικείου σώματος είναι του Θεού και υπάρχει μέσα μου, γιατί ο Θεός είναι μέσα μου και δεν είναι ανάγκη να την αρπάξω από κάπου . Κι αφού δε χρειάζεται να την αρπάξω από πουθενά, δεν έχω και τη διάθεση της αρπαγής που δημιουργεί την μιμητική επιθυμία που σκοτώνει. Άρα βλέπω το Θεό κι η θέα Του δεν με σκοτώνει. Ουδείς είδε το Θεό και επέζησε εκτός από τον Μωυσή, που είναι και ο μόνος που ονομάζεται "θεόπτης¨, δηλαδή αυτός που είδε το Θεό και επέζησε , είχε δε τόσο μεγάλη λάμψη το πρόσωπό του από το εσωτερικό φως που είδχε, ώστε δεν μπορούσε κανείς να τον κοιτάξει και όποιος τον πλησίαζε φορούσε κάλυμμα. Ποιό είναι το κάλυμμα αυτό, θα το πούμε σε κάποιο άλλο μικρό μας δοκίμιο, για να το φορέσουμε κι εμείς αν χρειαστεί να κοιτάξουμε τη θέα που σκοτώνει.

13.12.17

Εμψύχωση και ζωτικότητα

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

Η μακαρίτισσα η γιαγιά μου Βασιλική, εκ Δεσκάτης Γρεβενών, όταν αναφερόταν στη δυστυχισμένη ζωή, έλεγε «να ζεις και να ζένεσαι». Δεν ξέρω ακριβώς την έννοια που έδινε στο ρήμα «ζένομαι». Έδινε την έννοια την αρχαία του «βράζω» ή έδινε την έννοια ότι στη δυστυχία ο άνθρωπος δε ζει τη ζωή, αλλά η ζωή τον ζει, όπως γίνεται με τα ζώα. Εννοούσε ότι ο δυστυχισμένος «βράζει » ή ότι ο δυστυχισμένος δε ζει τη ζωή, αλλά η ζωή τον ζει. Στην πραγματικότητα όταν λέμε «αυτός ο άνθρωπος ζει» (με έψιλον γιώτα), σημαίνει «αυτός ο άνθρωπος βράζει». (Ζέει=ζει). Το ορθό είναι «ζη» όχι «ζει». Η γιαγιά μου χρησιμοποιούσε πολλές ομηρικές λέξεις. Και γνώριζε και θεραπείες που εφαρμόζονταν την εποχή του Ομήρου, όπως είναι η θεραπεία της «αναζωογόνησης», που την εφάρμοζε σε μένα.
Ο άνθρωπος ζει τη ζωή και θέλει να την γνωρίσει κι η ανώτερη γνώση είναι η αγάπη. Το ζώο το ζει η ζωή κι η γνώση του είναι η ζωή του. Δεν έχει όρεξη να γνωρίσει τη ζωή του και τον εαυτό του. Αρκεί ότι ζει. Ο άνθρωπος είναι ζώο που «φύσει ορέγεται το ειδέναι», δηλαδή εκ φύσεως αγαπάει την γνώση του εαυτού του και της ζωής του. Ο άνθρωπος γνωρίζεται απ΄ το πνεύμα του και το ζώο γνωρίζεται απ΄ τη ζωτικότητά του.
Ζούμε, λοιπόν, τη ζωή ή η ζωή μας ζει; Εξαρτάται από την ψυχή, το θάρρος, τον ενθουσιασμό, ιδιότητες του ανθρώπου. Αν η ζωή μας ζει, κυριαρχούν οι ιδιότητες του ζώου δηλαδή η ζωτικότητα και λείπουν οι ανθρώπινες ιδιότητες, η ανθρώπινη ψυχή ή αλλιώς «πνεύμα».
Οι Κρητικοί λένε τη σοφή αυτή μαντινάδα:
«Ετσά μας καταντήσανε οι βουρλισμένοι χρόνοι
Οι καπετάνιοι στο κουπί κι οι μούτσοι στο τιμόνι»
Εξαρτάται από αυτούς τους δυο, τους καπετάνιους (ο ενθουσιασμός, η τόλμη, το πνεύμα) και τους μούτσους (ζωτικότητα) , ποιοι είναι στο κουπί και ποιοι είναι στο τιμόνι. Στο κουπί πρέπει να είναι τη ζωτικότητα και στο τιμόνι πρέπει να ναι η ψυχή, (το πνεύμα). Αν στο κουπί είναι ο ενθουσιασμός και στο τιμόνι είναι η ζωτικότητα, δε ζούμε τη ζωή, αλλά η ζωή μας ζει, όπως τα ζώα, που χρειάζονται εμψύχωση. Αν στο κουπί είναι η ζωτικότητα και στο τιμόνι η ψυχή, ζούμε τη ζωή. Το ίδιο πράγμα λέει κι η Επιστήμη.
Ο άνθρωπος ζει τη ζωή. Το ζώο το ζει η ζωή. Η διαφορά είναι μεταξύ των ρημάτων «αναζωογονούμαι» και «εμψυχώνομαι». Το ζώο έχει ζωτικότητα, αλλά δεν έχει ενθουσιασμό. Το ζώο χρειάζεται εμψύχωση. Ο άνθρωπος έχει ενθουσιασμό αλλά δεν έχει ζωτικότητα. Ο άνθρωπος χρειάζεται ζωτικότητα.
Αν ζω τη ζωή αυτό σημαίνει ότι το πνεύμα μου είναι στο τιμόνι κι η ζωτικότητα είναι στο κουπί. Αν η ζωή με ζει αυτό σημαίνει η ζωτικότητα είναι στο τιμόνι και το πνεύμα μου στο κουπί.
Αυτό εννοούσε ο Πλάτων όταν έλεγε, πως πρέπει να κυβερνούν οι φιλόσοφοι.