Το μίσος μόνο με την αγάπη εξαλείφεται

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

«Ιδού δίδωμι υμίν την εξουσίαν πατεί επάνω όφεων και σκορπίων και επί πάσαν την δύναμιν του εχθρού, και ουδέν υμάς ου μη αδικήση.» (Λουκ.10:19)

Όπως τα ενοχλητικά περιεχόμενα του Ασυνειδήτου, όταν δεν τα κρίνουμε, αλλά τα δεχόμαστε με το καλό, παύουν να μας ενοχλούν , έτσι  παύει να μας βλάφτει και κάθε βλαπτική κατάσταση , όταν δεν την κρίνουμε, αλλά τη δεχόμαστε με το καλό. Το μίσος μόνο με την αγάπη εξαλείφεται.

Μέσα στον πόνο, θα ευλογήσεις τη ζωή, λέει ο στάρετς Ζωσίμα στον Δημήτρη Καραμαζώφ, του Ντοστογιέφσκι.

moschoblog.blogspot.com

Η λύπη για "λογαριασμό" των άλλων

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

Πώς ονομάζεται αυτή η λύπη όταν αναφέρεται στους άλλους που πρέπει να λυπούνται αλλά δε νιώθουν λύπη; Πρόκειται για τη λύπη για «λογαριασμό» των άλλων. Δεν είναι ούτε ενσυναίσθηση ούτε συμπάθεια. Κατά τη θεωρία της ενσυναίσθησης είναι ενσυναίσθηση όταν αυτός που πάσχει για τον άλλον  χάνει την ταυτότητά του. Γίνεται ο «πάσχων».  «Το υποκείμενο μετατίθεται και εισέρχεται στο αντικείμενο για να ταυτιστεί μαζί του»  Εν αντιθέσει προς τη συμπάθεια, όπου το υποκείμενο, κατά τη σχέση του με το αντικείμενο στο οποίο αναφέρεται, διατηρεί την ταυτότητά του» (Λεξικό φιλοσοφίας Θ.Πελεγρίνη).

Πότε λυπούμαστε για λογαριασμό των άλλων;  Στη γιόγκα δε το νιώθεις αυτό. Λες στον εαυτό σου «αυτό είναι το κάρμα τους, το πεπρωμένο τους» και ησυχάζεις.. Δε λυπάσαι για λογαριασμό των άλλων. Η λύπη για λογαριασμό των άλλων ίσως απορρέει σ’ αυτούς που όπως οι Έλληνες, κατά τον Αριστοτέλη, είναι γεννημένοι εκ φύσεως κοινωνικοί. Είμαστε  από τη φύση μας  κοινωνικά όντα. Λυπούμαστε εμείς γιατί δε λυπούνται οι άλλοι. 

Είμαστε γεννημένοι για να ζούμε ως κοινωνία και να νιώθουμε ως κοινωνία. Να σκεφτόμαστε και να νιώθουμε  ως σύνολο. Αν ένα μέλος  του σώματος υποφέρει όλο το σώμα υποφέρει. Στην περίπτωση που κάποιος δικός μας π.χ. έπρεπε να λυπάται και δε νιώθει τίποτε, ίσως θεωρούμε την «αναισθησία» του ως αρρώστια και υποφέρουμε για την έλλειψη αυτή της ευαισθησίας.

Αυτό το βλέπουμε στον αγώνα της ελευθερίας. Νιώθουμε την ανάγκη να αγωνιστούμε όχι μόνο για την προσωπική μας ελευθερία , αλλά για την ελευθερία των άλλων. Κατά την  Ορθόδοξη Παράδοση η σωτηρία αφορά σε όλους. Δεν διδάσκονται οι πιστοί μεθόδους αυτοβελτίωσης και αυτοσωτηρίας.  

Η Εκκλησία μας εύχεται υπέρ της σωτηρίας του σύμπαντος κόσμου. Η λατρεία του Θεού  είναι κοινωνική. Η Θεία Λειτουργία είναι «έργο του λαού». Δεν δύναται να τελεσθεί χωρίς την παρουσία του λαού, τον οποίο εκπροσωπεί ο ψάλτης, ο οποίος λέει για λογαριασμό του λαού το «Αμήν».

Δεν γνωρίζουμε την ελευθερία ως ατομικό αγαθό αλλά ως κοινωνικό. Ο αγώνας μας για την ελευθερία αφορά και στους άλλους. Οι αγωνιστές του Εικοσιένα αγωνίζονται για την Πίστη την Αγία και για της Πατρίδος την Ελευθερία!

Παρόλα αυτά παραμένουμε πρόσωπα, δε χάνουμε την ταυτότητά μας. Η συνείδησή μας δεν μας τύπτει για τα αμαρτήματα των άλλων. Ούτε η αυτοπεποίθησή μας πέφτει με τις πτώσεις των άλλων. Διακρίνομε τον εαυτό μας από τους άλλους. Γνωρίζομε τον εαυτό μας. Η διάκριση στην Ορθόδοξη Παράδοση είναι μέγιστη αρετή.

moschoblog.blogspot.com

Αναμνήσεις από τη γιαγιά μου Βασιλική

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

Απ' τη γιαγιά μου Βασιλική, θυμάμαι πολλά πράγματα, αλλά το σπουδαιότερο είναι η συμβουλή της "με το καλό". Σ΄αυτές τις τρεις λέξεις η μακαρίτισσα γιαγιά μου συνόψισε όλη τη σοφία, που της δίδαξε η ζωή: "Με το καλό".

Η γιαγιά μου δε σπούδασε την επιστήμη της ψυχολογίας του Ασυνειδήτου ούτε γνώριζε καν τη λέξη "ασυνείδητο". Κι όμως ήξερε το απαύγασμα της επιστήμης αυτής. Ήξερε πώς να δεχόμαστε τα περιεχόμενα του Ασυνειδήτου τόσο του δικού μας, όσο και των άλλων.

Θα μου πείτε πώς το γνώριζε χωρίς να το διδαχθεί. Το γνώριζε από την Εκκλησία. Από τον τακτικό εκκλησιασμό. Ούτε το πανεπιστήμιο δίνει αυτή τη γνώση και μάλιστα με τον τρόπο που δίνει η Εκκλησία στους πιστούς, δίχως να κρατούν σημειώσεις και χωρίς να έχουν ανάγκη να αποστηθίσουν τα σοφά λόγια των Αγίων.

Θα επαναλάβω ακόμα μία φορά, με τον κίνδυνο να γίνω βαρετός , την απάντηση που μου έδωσε μία γριά στην Εκκλησία, στην ερώτηση που της έκανα "πώς θεραπεύονται οι οδυνηρές αναμνήσεις". Μου είπε "Θεραπεύονται. Τις ξαναζούμε με το πνεύμα του Χριστού".

Η γιαγιά μου Βασιλική, ήταν της τρίτης τάξης του δημοτικού σχολείου. Αλλά από την Εκκλησία είχε μάθει ακόμα και λόγιες εκφράσεις. Ήξερε ακόμα και τον υπερθετικό βαθμό των επιθέτων, χωρίς να τον διδαχθεί στο σχολείο. Όταν την ρώτησα μια φορά, πώς είμαι, αν είμαι καλός, μου απάντησε: "Κάλλιστος".

Κάθε φορά που με έβλεπε λυπημένο, από κάποια αρνητική συμπεριφορά, με συμβούλευε, να πάρω με το καλό αυτόν που με λύπησε: "με το καλό, παιδί μου, πάρ' τον με το καλό" Αυτό ακριβώς, που διδάσκει το Ευαγγέλιο, που το ακούμε στην Εκκλησία κάθε Κυριακή και κάθε γιορτή, αυτό διδάσκει και η σύγχρονη επιστήμη της ψυχολογίας του Ασυνειδήτου. Όταν αναδύονται με τους νόμους του συνειρμού τα περιεχόμενα του Ασυνειδητου, τα δεχόμαστε με τα καθολικά βιώματα, που με μια λέξη λέγονται "Καλό". Αν τα δεχθούμε με κριτικό διάθεση, τα περιεχόμενα του Ασυνειδήτου αυτο-εκρριζώνονται, με αποτέλεσμα να ζούμε ταραγμένη ζωή.

moschoblog.blogspot.com

Ο αγώνας για την ελευθερία είναι για όλους

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

Η ελευθερία γι’ αυτούς που αγωνίζονται για την ελευθερία, είναι πολύτιμη σαν τη ζωή. Η ελευθερία είναι η ίδια η ζωή. Αυτό σημαίνει το πιστεύω των αγωνιστών του 21 που συνοψίζεται στα λόγια αυτά «Ελευθερία ή θάνατος». Αν δεν ζούμε ελεύθεροι δε ζούμε καθόλου. Είμαστε εσωτερικά νεκροί.

Αυτοί που αγωνίζονται για την ελευθερία είχαν διπλό αγώνας, τόσο για την εσωτερική τους ελευθερία όσο και για την ελευθερία των άλλων, την εξωτερική ελευθερία. Εσωτερικά ανελεύθεροι άνθρωποι δεν αγωνίζονται για την ελευθερία των άλλων. Ο δυνάστης σε κάθε εποχή καταλύει την ελευθερία των εθνών, των λαών αλλά και του κάθε ανθρώπου.

Οι αγωνιστές του ’21 έχουν την εμπειρία της ελευθερίας παρόλο που εξωτερικά είναι σκλάβοι των Τούρκων. Μέσα τους είναι ελεύθεροι και μπορούν να διατυπώσουν καθαρά ότι σε κάθε εποχή διακυβεύεται η ελευθερία, τόσο των εθνών και των λαών, όσο και του κάθε ανθρώπου.

Η ευθύνη για τη φύλαξη της ελευθερίας δεν είναι μόνο σε μερικούς ανθρώπους αλλά σε κάθε άνθρωπο. Στις ιερές ακολουθίες κάθε εκκλησιαζόμενος είναι υπεύθυνος για την τάξη εντός του ναού. Δεν είναι υπεύθυνοι μόνο αυτοί που ορίστηκαν να έχουν το έργο αυτό, οι επίτροποι, αλλά όλο το πλήρωμα της εκκλησίας και καθένας χωριστά. Καθένας θα εμποδίσει ένα ζώο , να εισέλθει στο ναό, αν είναι στην είσοδο και μπορεί να το κάνει.

Για την ελευθερία, είμαστε υπεύθυνοι όλοι , τόσο για την προσωπική μας ελευθερία, όσο και για την ελευθερία των άλλων. Ο αγώνας για την ελευθερία είναι για όλους.


moschoblog.blogspot.com

Περί μοντέρνας τέχνης

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

Οι Έλληνες ζωγράφοι αγωνίζονται να μην καταλύσουν τις μορφές στον τόπο, όπου γεννήθηκαν οι ιδανικές μορφές. Άλλοι βρήκαν τρόπους ώστε να ανταποκριθούν στο σύγχρονο αίσθημα, που δημιουργήθηκε υπό την πίεση της δυτικής προπαγάνδας ,αλλά και να σεβαστούν και τις μορφές. Άλλοι όμως υποχώρησαν και ακολούθησαν τους δυτικούς.

Οι αρχαίοι τιμωρούσαν αυτούς που παραβίαζαν τους κανόνες της Τέχνης και μάλιστα αυστηρά από ό,τι φαίνεται στην Μυθολογία τους ,από την τιμωρία του μαθητή του Πανός, τον οποίο μεταμόρφωσαν οι θεοί σε τεράστιο σκαθάρι. Ο μαθητής του Πανός είχε παραβιάσει τους κανόνες της μουσικής.

Γιατί παραβίαζαν τους κανόνες της Τέχνης; Στη φιλοσοφία γινόταν το ίδιο. Γιατί παραβίαζαν τους κανόνες στη φιλοσοφία; Ο σπουδαιότερος κανόνας της αρχαίας φιλοσοφίας ήταν η ανιδιοτέλεια. Οι αληθινοί φιλόσοφοι σέβονταν τον βασικό αυτό κανόνα της φιλοσοφίας. Τους άλλους που¨φιλοσοφούσαν" για χρηματισμό τους ονόμαζαν "σοφιστές". Δηλαδή όχι αληθινούς φίλους της σοφίας. Αυτοί ήταν υποκριτές και προσπαθούσαν να εντυπωσιάζουν τον κόσμο για το κέρδος.

Η ελληνική σκέψη από τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα δε στηρίζεται στις θεωρίες για την Αλήθεια, αλλά στην ΄δια την αλήθεια. Στη χριστιανική Τέχνη η δημιουργία λέγεται "ιστορία". Ο δημιουργός στηρίζεται στην ιστορική αλήθεια και όχι στις αισθητικές επινοήσεις του, όπως συνέβη και εξακολουθεί να συμβαίνει στη Δύση. Δυστυχώς και στον τόπο μας υπό την επίδραση της Δύσης.

Οι Έλληνες δημιουργοί όμως που γνωρίζουν τη διαφορά, θεωρούν την Τέχνη και τη Φιλοσοφία μαρτυρία, δηλαδή ιστορική αλήθεια. Η Ελλάδα είναι ο τόπος που γεννάει μάρτυρες και ο λόγος είναι ότι στηρίζεται όχι στις ιδέες για τη ζωή αλλά στην ίδια τη ζωή. Πέρα από την Τέχνη της Δύσης είναι η ζωή. Η Τέχνη και η Φιλοσοφία της είναι ένα είδος προγύμνασης για τη ζωή, Μετά από αυτήν είναι η ζωή.

moschoblog.blogspot.com

"Η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει"

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

Η αγάπη είναι το πιο σταθερό πράγμα στον κόσμο. Τίποτε δε μένει τόσο πολύ στο νου μας, όσο όσο η αγάπη γι' αυτούς που αγαπάμε. Η αγάπη μετριέται με το χρόνο, αλλά δεν είναι χρόνος. Αντιθέτως η αγάπη είναι πέρα από τον τόπο και το χρόνο. Δεν ανήκει στα στοιχεία αυτού του κόσμου.

Η αγάπη ουδέποτε εκπίπτει, λέει η Γραφή. Ο χρόνος είναι "πανδαμάτωρ", λένε οι αρχαίοι, δαμάζει τα πάντα, αλλά όχι και την αγάπη ούτε τις αρετές που είναι πέρα από τις διαστάσεις αυτού του κόσμου. Δεν είναι από τα στοιχεία αυτού του κόσμου.

Ας έχουμε υπόψη μας πως οι άλλοι όσο και να θέλουν δεν μπορούν να μας κρατήσουν για πολύ στο νου τους, παρά μόνο, αν μας αγαπούν. Αν μας αγαπούν μπορεί να μας έχουν πάντα στο νου τους. Η αγάπη δεν έχει όρια. Εκτείνεται στο άπειρο.

Αλλά εμείς δε φοβούμαστε αυτούς που μας έχουν στο νου τους γιατί μας αγαπούν. Αυτούς τους χαιρόμαστε κι ευχόμαστε να μας έχουν πάντα στο νου τους, αν μας αγαπούν τόσο. Οι άλλοι που μας βάζουν στο νου τους για κακό, αυτοί δεν μπορούν να μας κρατήσουν για πολύ χρόνο, εκτός αν τους τροφοδοτούμε εμείς με τις αντιστάσεις μας.

"Μη αντιστήναι τω πονηρώ", λέει ο Κύριος. Έτσι καταλαβαίνουμε την Εντολή αυτή του Ιησού. Να μην τροφοδούμε με τις αντιστάσεις μας την παραμονή μας στο νου των εχθρών μας.
Και για να είμαστε βέβαιοι ότι δε θα μας σκέφτονται για πολύ, να προσευχόμαστε υπέρ αυτών. Γι' αυτό ο Κύριος λέει "ευλογείτε και μην καταράσθε".

moschoblog.blogspot.com

Η φιλία με το Χριστό

Του Μόσχου Λαγκουβάρδου

Ο Κύριος ονομάζει φίλους τους Μαθητές Του. Καθένας που ακολουθεί το Χριστό είναι φίλος του Χριστού. Οφείλει να ζει όπως ο Χριστός. Η φιλία μας με το Χριστό είναι ένδειξη ότι είμαστε επίσης φίλοι με τον εαυτό μας. Μπορούμε να δούμε πόσο νοιαζόμαστε για τον εαυτό μας, από το πόσο προσέχουμε τη φιλία μας με το Χριστό. Αν είμαστε αδιάφοροι για τη φιλία μας με το Χριστό, είμαστε επίσης αδιάφοροι για τη φιλία μας με τον εαυτό μας.

Κάθε εντολή του Θεού είναι δοσμένη για δική μας αποκλειστικά ωφέλεια. Και η πρώτη από όλες τις Εντολές, «αγάπα Κύριον τον Θεόν σου» είναι για δική μας αποκλειστική ωφέλεια. Είναι δε πρώτη η Εντολή αυτή γιατί για τη δική μας ωφέλεια δε γίνεται παρά να είναι πρώτη και όλες οι άλλες έπονται.

Η αγάπη του Θεού προέχει. Στο θείο έρωτα η σκέψη μας είναι αδιάλειπτα στραμμένη στο Θεό. Οι ερωτευμένοι έχουν διαρκώς τη σκέψη τους συγκεντρωμένη ο ένας στον άλλον. Το ίδιο κι οι αγαπώντες το Θεό έχουν διαρκή επιθυμία για το Θεό. Στο άκουσμα του ονόματος του Θεού σκιρτά και αναγαλλιάζει η ψυχή μας. Αυτό είναι το μεγαλείο της νοεράς προσευχής, στην οποία επικαλούμαστε το όνομα του Ιησού αδιαλείπτως.

Ο «θείος έρως» έχει μεγάλη σημασία. Αν εξαιρέσουμε τον έρωτα καμιά άλλη επιθυμία δεν μένει στο νου μας διαρκώς. Ο νους είναι αεικίνητος και τίποτε δεν μπορεί να τον σταματήσει. Με τη δύναμη του έρωτα έχουμε σταθερά το νου μας στο Θεό. Αν παρατηρήσουμε πόσο χρόνο διαθέτουμε για να σκεφτόμαστε τους άλλους, ακόμα και τα αγαπημένα μας πρόσωπα, θα δούμε ότι ο χρόνος αυτός είναι ελάχιστος.

 Ο νους είναι ακίνητος και δεν μπορεί να μείνει πουθενά. Μόνο η επιθυμία του Θεού μένει για πάντα. Φεύγει ο κόσμος και μαζί με τον κόσμο φεύγει κι η επιθυμία του. Μόνο ο Θεός μένει. Ουκ έχομεν ώδε μένουσαν πόλιν. Δεν έχουμε εδώ σταθερή κατοικία . Μόνο η επιθυμία του Θεού μένει. «Εν τη οικία του πατρός μου πολλαί μοναί εισίν», λεει ο Κύριος.